Cicero, De officiis 3, 74 – 78: Der gutgesinnte, ehrliche Mann
Cicero, De Officiis |
|---|
Zur Arbeit mit diesem Dokument
Zum Inhalt
Si is, qui non defendit iniuriam neque propulsat* a suis, cum potest, iniuste facit, ut in primo libroIm ersten Buch von De officiisin primo libro = im 1. Buch von De officiis: Siehe in dieser Textsammlung De officiis 1, 23: Über die Gerechtigkeit disserui*, qualis habendus* est is, qui non modo non repellit, sed etiam adiuvat iniuriam? | prōpulsāre und repellere: abwehren disserere, disserō, disserui, dissertum habendus est: habere bedeutet hier „halten für“. |
|---|---|
Mihi quidem etiam verae hereditates* non honestae videntur, si sunt malitiosis* blanditiis*, officiorum non veritate, sed simulatione* quaesitae. | hērēditās, hērēditātis, f. malitiōsus: bösartig |
Atqui* in talibus rebus aliud utile interdum, aliud honestum videri solet. Falso; nam eadem utilitatis quae honestatis est regula. | atquī: trotzem, dennoch |
[3, 75] Qui hoc non perviderit*, ab hōc nulla fraus* aberit, nullum facinus. | pervidēre, pervideō, pervīdī, pervīsum |
Sic enim cogitans*: „Est istuc* quidem honestum, verum hoc expedit*“, res a natura copulatas* audebit* errore divellere*, qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum omnium. | cogitans: Das Partizip hat kein Bezugswort. So können Sie übersetzen: „Wenn jemand ...“ istuc: hier im Sinne von istud expedīre, expediō, expedīvī, expedītum copulatus: verbunden audēre, audeō, ausus sum: wagen. audere ist ein Semideponens der e-Konjufgation, d. h. die Formen des Präsensstammes werden regulär nach der e-Konjugation |
Itaque si vir bonus habeat* hanc vim*, ut, si digitis concrepuerit*, possit in locupletium* testamenta nomen eius inrepere*, hac vi non utatur, ne si exploratum quidem habeat id omnino neminem umquam suspicaturum*. | Der Konjunktiv (Potenzialis) im Prädikat habeat zeigt an, dass es hier um ein Gedankenexperiment geht. In dieser Verwendung kommt der Konjunktiv Präsens oder Perfekt, v. a. im Konditionalsatz, in De officiis recht häufig vor. Zur Übersetzung: Da es eine solche Form im Deutschen nicht gibt, muss man den Konjunktiv Irrealis verwenden: „Wenn er die Macht hätte ... “ vīs bedeutet hier: die Macht digitīs concrepere (concrepō, concrepuī inrēpere/irrēpere: hineinkriechen; hier natürlich übertragen gemeint: seinen Namen als Erbe in das Testament eines anderen hineinschmuggeln suspicārī, suspicor, suspicātus sum |
At dares hanc vim M. CrassoCrassusM. Crassus: römischer Politiker; Sinnbild für einen reichen Mann ( Fremdes Angebot: Wikipedia (öffnet in neuem Tab)), ut digitorum percussione* heres* posset scriptus esse*, qui* re vera non esset heres, in foro, mihi crede, saltaret*. | digitorum percussione: durch das Schnalzen der Finger hērēs, hērēdis, m. qui + Konjunktiv Imperfekt: hier liegt der seltene Fall eines konjunktivischen Relativsatzes mit konzessiver Bedeutung vor. in foro saltāre: auf dem Forum tanzen. Sprichwörtlich für ein unehrenhaftes, weil schamloses Verhalten |
Homo autem iustus isque, quem sentimus* virum bonum, nihil cuiquam, quod* in se transferat*, detrahet. | quem sentimus: streng genommen liegt hier eine relativische Verschränkung vor. Eine einfache Übersetzungsmöglichkeit ist mit dem Ausdruck „den wir uns ... als ... vorstellen“ gegeben. quod + Konjunktiv: konjunktivischer Relativsatzes mit finaler Bedeutung. Übersetzung: um ... zu trānsferre, trānsferō, trānstulī, trānslātum |
Hoc qui admiratur*, is se*, quid sit vir bonus, nescire fateatur. | admīrārī, admīror, admīrātus/admīrāta sum: (meistens:) sich wundern; (hier aber:) sich etwas fragen, sich etwas überlegen se ist der Subjektsakkusativ des AcI, der von fateatur abhängt (Reflexivpronomen im AcI) |
At vero, si qui voluerit animi sui complicatam* notionem* evolvere*, iam se ipse doceat eum virum bonum esse, qui prosit*, quibus possit, noceat* nemini nisi lacessitus iniuriaDurch Unrecht gereiztqui prosit...: Dieser Gedanke und auch die Formel nisi lacessitus iniuria (wenn er nicht durch ein Unrecht gereizt wurde) kommt in dieser Form in der Einführung in die Gerechtigkeit in De officiis 1, 20 vor.. | complicātus: verwickelt, ungeklärt nōtiō, nōtiōnis, f. ēvolvere: wörtlich: auseinanderwickeln; hier ist „erklären“ gemeint. qui prosit...: Dieser Gedanke und auch die Formel nisi lacessitus iniuria kommt in dieser Form in der Einführung in die Gerechtigkeit in De officiis 1, 20 vor. Vor noceat können Sie et ergänzen. |
|---|---|
Quid ergo? Hic non noceat, qui quodam quasi veneno* perficiat, ut veros heredes moveat*, in eorum locum ipse succedat*? | venēnum, venēnī, n. movēre bedeutet hier „entfernen“ succēdere, succēdō, successī, successum |
„Non igitur faciat“ dixerit* quis, „quod utile sit quod expediat?“ Immo* intellegat nihil nec expedire nec utile esse, quod sit iniustum. Hoc qui non didicerit, bonus vir esse non poterit. | dixerit: Konjunktiv Potenzialis, siehe die Erläuterungen zum Konjunktiv im Hauptsatz, Abschnitt 1.c. immō: allerdings, gewiss |
Itaque talis vir non modo facere, sed ne cogitare quidem quicquam audebit, quod non audeat praedicare*. Haec non turpe est* dubitare philosophos, quae ne rustici* quidem dubitent? | praedicāre turpe est: unpersönlicher Ausdruck, von dem ein AcI abhängt. |
A quibus natum* est id, quod iam contritum* est vetustate* proverbium*. | natum: hier: entstanden, aufgekommen contrītum: abgewetzt, verbraucht |
Cum enim fidem alicuius bonitatemque laudant, dignum esse dicunt, quicum in tenebris* mices. | dignus est, qui (+ Konjunktiv): wörtlich: er ist würdig zu etwas; er verdient es, dass... micāre, micō, micuī tenebrae, tenebrārum, f. (Pluralwort) |
|---|---|
Hoc quam habet vim* nisi illam, nihil expedire, quod non deceat, etiam si id possis nullo refellente* obtinere? | quam wird hier als adjektivisches Fragepronomen verwendet. vīs bedeutet hier „die Bedeutung“ refellere: zurückweisen, jemanden überführen. Nullo repellente: Ablativus absolutus. ob/optinēre: erhalten, bekommen |
[3,78] Videsne hoc proverbio* neque Gygi* illi posse veniam dari* neque huic, quem paulo ante* fingebam digitorum percussione hereditates omnium posse converrere*? | prōverbium: das Sprichwort Gyges, Gygis, m. veniam dare: Nachsicht gewähren, jemandem etwas verzeihen paulo ante: gerade eben, gemeint ist oben auf dieser Seite in 3, 75. converrere: zusammenraffen |
Ut enim, quod turpe est, id, quamvis occultetur*, tamen honestum fieri nullo modo potest, sic, quod honestum non est, id utile ut sit* effici non potest adversante* et repugnante natura. | occultāre, occultō, occultāvī, occultātum id utile ut sit: ordnen Sie so: id effici non potest, ut utile sit. Der Nebensatz wurde hier nicht eingerückt. adversante ... natura: Ablativus absolutus. Sie können einen Konditionalsatz (wenn) für die Übersetzung verwenden. |